Bánh khảo, hương vị Tết cổ truyền mộc mạc của vùng cao

Trong kho tàng ẩm thực vùng cao Tây Bắc, có những món ăn không cầu kỳ về hình thức nhưng lại mang giá trị văn hóa sâu sắc, gắn liền với đời sống tinh thần của đồng bào qua nhiều thế hệ. Bánh khảo là một trong số đó. Không ồn ào như thắng cố, không phổ biến như xôi ngũ sắc, bánh khảo âm thầm hiện diện trong mỗi dịp Tết, lễ hội hay ngày cưới hỏi của người Tày, Nùng, Dao… như một biểu tượng của sự đủ đầy, sung túc và đoàn viên. Với nhiều người con vùng cao xa quê, chỉ cần nhìn thấy miếng bánh khảo trắng mịn, thơm mùi nếp rang và lạc vừng là ký ức Tết xưa lại ùa về, rất đỗi thân quen và ấm áp.

Nguồn gốc bánh khảo và câu chuyện văn hóa phía sau

Bánh khảo có nguồn gốc lâu đời, xuất hiện chủ yếu trong đời sống của người Tày và Nùng ở các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang. Tên gọi “khảo” được hiểu theo cách dân gian là bột được rang khô, nghiền mịn, công đoạn quan trọng nhất tạo nên linh hồn của chiếc bánh.

Ngày trước, bánh khảo không phải món ăn làm quanh năm. Chỉ đến cuối tháng Chạp, khi mùa màng đã thu hoạch xong, thóc lúa đầy bồ, người ta mới bắt đầu chuẩn bị nguyên liệu làm bánh để đón Tết. Cả gia đình quây quần bên bếp lửa, người rang nếp, người giã bột, người trộn nhân… Không khí ấy chính là thứ khiến bánh khảo trở nên đặc biệt, vượt xa giá trị của một món ăn thông thường.

Trong quan niệm của đồng bào vùng cao, bánh khảo tượng trưng cho sự tinh khiết, no đủ và lòng thành kính dâng lên tổ tiên. Vì thế, bánh luôn có mặt trên bàn thờ ngày Tết, trong lễ cưới hay những dịp trọng đại của gia đình.

Hương vị mộc mạc nhưng khó quên

Thoạt nhìn, bánh khảo khá đơn giản với màu trắng ngà, mặt bánh phẳng, đôi khi in hoa văn hoặc chữ đỏ mang ý nghĩa may mắn. Nhưng khi cắn một miếng, người ăn mới cảm nhận được sự tinh tế trong từng lớp bánh.

Lớp vỏ bánh mềm, mịn, tan dần trong miệng, mang theo vị thơm đặc trưng của nếp rang. Phần nhân bên trong thường là sự hòa quyện của lạc rang giã nhỏ, vừng, đường kính và đôi khi có thêm mỡ lợn thái hạt lựu để tạo độ béo vừa phải. Tất cả kết hợp hài hòa, không ngấy, không gắt ngọt, để lại dư vị nhẹ nhàng rất riêng.

Chính sự giản dị ấy khiến bánh khảo không kén người ăn. Từ người già, trẻ nhỏ cho đến khách phương xa lần đầu thưởng thức, ai cũng dễ dàng cảm nhận được nét chân thật của ẩm thực vùng cao trong từng miếng bánh.

Quy trình làm bánh khảo, sự tỉ mỉ của người vùng cao

Để làm ra một mẻ bánh khảo ngon, khâu chọn nguyên liệu và chế biến đòi hỏi sự cẩn thận và kiên nhẫn. Gạo nếp phải là nếp nương trồng trên nương cao, hạt chắc, thơm tự nhiên. Sau khi được rang chín đều trên bếp củi, nếp sẽ được xay hoặc giã thật mịn, rồi rây nhiều lần để loại bỏ hạt thô.

Phần nhân bánh cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng, lạc và vừng rang chín tới, không cháy, giã vừa tay để giữ được độ bùi. Đường được nấu chảy rồi trộn đều cùng nhân, tạo nên hỗn hợp dẻo, thơm và kết dính tự nhiên.

Khi ép bánh, người làm phải căn chỉnh lực tay sao cho bánh đủ chặt để giữ form nhưng vẫn xốp, mềm khi ăn. Đây là công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm, bởi chỉ cần ép quá tay, bánh sẽ cứng và mất đi độ tan đặc trưng.

Bánh khảo trong đời sống hiện đại có còn được lưu giữ

Ngày nay, bánh khảo không còn bó hẹp trong phạm vi bản làng hay dịp lễ Tết. Với nhu cầu tìm kiếm đặc sản vùng cao ngày càng tăng, bánh khảo đã được sản xuất và đóng gói chỉn chu hơn, phù hợp làm quà biếu, quà Tết hoặc thưởng thức quanh năm.

Dù được cải tiến về hình thức, nhiều cơ sở làm bánh vẫn giữ nguyên cách làm truyền thống, không sử dụng chất bảo quản hay hương liệu nhân tạo. Điều này giúp bánh khảo giữ được hương vị nguyên bản, mộc mạc – yếu tố làm nên giá trị bền vững của món bánh này giữa thị trường ẩm thực ngày càng đa dạng.

Đối với những người yêu ẩm thực Tây Bắc, bánh khảo không chỉ là món ăn mà còn là một lát cắt văn hóa, giúp họ hiểu hơn về đời sống, phong tục và tâm hồn của đồng bào vùng cao.

Cách thưởng thức bánh khảo trọn vị vùng cao

Bánh khảo ngon nhất khi được thưởng thức cùng chén trà nóng. Vị chát nhẹ của trà làm nổi bật vị ngọt bùi của bánh, tạo nên cảm giác dễ chịu và thư thái. Trong những ngày se lạnh, ngồi nhâm nhi bánh khảo, trò chuyện cùng người thân hay bạn bè, ta dễ dàng cảm nhận được cái hồn của núi rừng Tây Bắc len lỏi trong từng khoảnh khắc. Bánh cũng có thể dùng làm quà biếu trong những dịp đặc biệt. Một hộp bánh khảo giản dị nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa, thay cho lời chúc năm mới đủ đầy, an yên và gắn kết.

Lời kết

Giữa rất nhiều sản phẩm bánh khảo trên thị trường, việc lựa chọn đúng địa chỉ uy tín là điều quan trọng để đảm bảo hương vị và chất lượng truyền thống. Bánh khảo ngon cần được làm từ nguyên liệu sạch, quy trình thủ công và bảo quản đúng cách để giữ được độ thơm, mềm đặc trưng. Nếu bạn đang tìm kiếm bánh khảo chuẩn vị Tây Bắc, được tuyển chọn kỹ lưỡng từ các cơ sở làm bánh truyền thống vùng cao, hãy tham khảo tại https://thittraugacbep.com.vn/. Không chỉ có bánh khảo, website còn giới thiệu nhiều đặc sản Tây Bắc khác như thịt trâu gác bếp, lạp xưởng, gia vị núi rừng… giúp bạn dễ dàng mang hương vị bản làng về với mâm cơm gia đình hoặc làm quà biếu đầy ý nghĩa.